'De beste wensen…’
‘insgelijks!’

In het begin van de jaren twintig degradeerde HFC tweemaal achter elkaar. Commissaaris voetbalzaken Karel Lotsy stelde alles in het werk om zijn club terug te brengen in de Eerste Klasse. Het leek hem zinvol om HFC uit te laten komen tegen een team van oud-spelers van het Nederlands elftal. De Oranjeveteranen moesten zijn 'kerels' maar eens leren hoe het spel werkelijk gespeeld diende te worden en op 1 januari 1923 vond op het terrein aan de Spanjaardslaan de eerste ontmoeting plaats tussen HFC en de Old Internationals. Lotsy's initiatief wierp vruchten af, want hetzelfde seizoen nog werd HFC kampioen van de Overgangsklasse en mocht de 'Good Old' zijn glorieuze rentree maken in de hoogste afdeling van de Nederlandse Voetbalbond.

 

Die nieuwjaarsmatch had iets magisch en zo werd 'HFC-Old Internationals' een jaarlijks terugkerende traditie. Sinds 1923 voerde HFC het winterspektakel drieënzeventig keer op. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd er vier keer niet gespeeld. Eenmaal liet de spelersorganisatie van Oud-Oranje het afweten en zesmaal ging het feest niet door wegens extreem slechte weersomstandigheden.
'Weer of geen weer, op nieuwjaarsdag wordt er gespeeld' is niettemin de lijfspreuk van de 1 januaricommissie en elk jaar staat er een leger van vrijwilligers klaar om het veld bespeelbaar te maken. Tijdens het oliebollenbakken, pleegt de voorzitter een laatste telefoonte met meteo-Schiphol. Alleen als de voorspellingen werkelijk catastrofaal zijn, laat hij zich doorverbinden, niet met De Bilt voor een second opinion, maar met Apeldoorn. Enige weken voor de jaarwisseling van '50-'51 vroor het dat het kraakte en na Kerstmis viel er een formidabel pak sneeuw.

Op nieuwjaarsochtend belde terreinknecht Ravensberg voorzitter Piet van Houten uit zijn bed: 'De beste wensen… Je kunt het wel vergeten. De hele zaak ligt onder en de hal zit diep in de grond.'
Het was die nacht laat geworden en Van Houten begreep uit zijn woorden dat de complete vloot van de Holland-Amerika Lijn op oudejaarsnacht naar de kelder was gegaan. Al zijn kapiteins bezopen natuurlijk… Het duurde even voordat Van Houen doorhad dat het niet om de Rotterdamse H.A.K. ging, maar om de Haarlemse permafrost onder de grasmat van het hoofdveld. 'Raaf, verwijder de rotzooi! De wedstrijd gaat door!' Het korps vrijwilligers kwam in beweging en begon dadelijk met sneeuwruimen. Fred Groot, denkend aan de oliebollen van de vorige avond, kneedde er een van sneeuw en rolde die voort over de witte vlakte. Velen volgden zijn voorbeeld. Hun ballen werden groot, maar echt opschieten deed het niet. Openbare werken gebeld: of ze niet ergens een gemotoriseerde sneeuwschuiver hadden staan. Binnen een uur arriveerde een vrachtwaggentje van de stadsreiniging. Aan de achterzijde was een schuiver gemonteerd. Een gemeentelijke palfrenier zorgde voor de bediening van het mechaniek.
Schuiven, vegen, scheppen. Net als in 1948 werden bakfietsen en kruiwagens volgeladen en terzijde leeggekiept. Kloeke sneeuwwallen omgaven de ijzige grasmat en om kwart voor twee kon het fanfareorkest in het kielzog van een dik tevreden Van Houen het veld betreden. Daarachter kwamen de spelers, in het oranje, wit en blauw, bejubelde acteurs van het blijspel in twee bedrijven, tableau vivant, waar het publiek anderhalf uur van mocht genieten. Stramme bewegingen, glijpartijen, hilariteit, voorzichtige passes, idiote doelpunten. Het veld was spekglad…

Op 1 januari 1962 moest het contingent vrijwilligers andermaal uitrukken. Niet om sneeuw te ruimen, maar om een moeras droog te leggen. Na zware regenval stond het veld blank. De wedstrijd moest doorgaan want de Gooise Matras zou op bezoek komen. Flitsen van de hoogtepunten van de match zouden in het Nieuws en het N.T.S.-Sportjournaal getoond worden. Gewapend met rieken, stootijzers en puntige staken betrad een legioen HFC;ers het veld. Het leek de Boerenoorlog wel. Men prikte als dwazen in de drassige grond om het water naar de diepte af te voeren. Men veegde, strooide zand. Ondanks alle inspanningen werd het een compleet waterballet. Oud-Oranje doelman Leo Halle dook voor zijn plezier in de plassen. Abe Lenstra liet de bal opzettelijk in het slik doodvallen om de wit-blauwe verdedigers van zich af te schudden. Joop Stoffelen was niet uit een regenpoel weg te slaan. Elke HFC'er die te dicht in zijn buurt kwam, trakteerde hij op een gordijn van opgeschopt water.
Eén jaar later lag het terrein in de houdgreep van Koning Winter. IJspegels hingen aan de overkapping van de tribune en het harde veld ging schuil onder een dikke laag sneeuw. Al wekenlang heerste er strenge vorst. Het zou het jaar van Reinier Paping worden, winnaar van de Elfstedentocht 1963. Verkleumd en zenuwachtig liep iedereen rond. Vanwege de hoge amusementswaarde wilde de N.T.S. de traditionele nieuwjaarswedstrijd eindelijk integraal uitzenden, met commentaaar van Dick van Rijn. Grote drukte overal. Jong en oud was bezig om het veld met het modernste materieel bespeelbaar te krijgen. Televisiewagens reden het terrein op, kabels werden uitgerold, camera's opgesteld. Voordat men het wist, stond er een straalzender op het dak van de tribune. De wedstrijd kon beginnen. Tijdens de uitzending liet Van Rijn de kijkers weten dat Pim Mulier het edele voetbalspel van Engeland hier naartoe had gebracht en dat hij in 1879 de oprichter was van de oudste voetbalvereniging van Nederland: de Haarlemsche Football Club.

De eerste dag van 1991 was bitterkoud. Er stond een snijdende noordooster met een gevoelstemperatuur van twintig graden onder nul. Het veld was hard als beton en bloedlink om te bespelen. De Oud-Internationalen hadden hun kostbare benen in maillots gestoken, handschoenen aan en mutsen op, de sportkatern van de grootste krant van Nederland onder het Oranjeshirt. HFC verkoos de Spartaanse formule en kwam met blote knieën, blootshoofds en blote handen het veld op. Heldendom, dat wel, maar hartverwarmend voetbal werd het niet. Het schaarse publiek wapende zich tegen onderkoeling en goot zich vol met roemruchte antivriesmiddelen als Beerenburg en Jägermeister. 'Alleen als die ijs- en ijskoud is’. Dat was nog het aardigste van de wedstrijd.
Op de vooravond van 1 januari '96 regende het. Er zat strenge vorst in de grond en het gevolg was dan ook ijzel. Iedereen had op oudejaarsnacht al moeite om zich voor zijn deur staande te houden tijdens het afschieten van de vuurpijlen en het toasten op buurmans geluk. Het was spiegelglad en dat zou voorlopig zo blijven, want het bleke winterzonnetje van nieuwjaarsdag was niet in staat om de toplaag van het hoofdveld te ontdooien. Het pad naar het clubhuis en de tribune werd driftig gepekeld voor het handjevol toeschouwers dat glibberend in aantocht was, maar niemand mocht aan het veld komen. Het moest één strakke ijsvloer blijven, want de Holiday On Ice Show kon elk ogenblik beginnen. En daar had je ze. Kwiek betraden de Oud-Oranjemensen de piste op spikes en vreemdgenopte doorlopers. De HFC-elite bewoog zich moeizaam voort op zijn zondagse kicksen. De spelers gleden in het gelid tot vlak voor de hoofdtribune. In de opkamer van het clubhuis startte Pinky Huygens de band van het Wilhelmus. Er kwam een onbestemd gereutel uit de luidsprekers. Kromme volt in de bedrading van de firma Elres? Frits Bettman nam het sportief op voor de sponsor en zette met stentorstem het volkslied in. The show must go on en kon niet meer stuk. Er werd gezwierd en gegleden. Bodychecks waren schering en inslag. Meutstege spleet in tweeën toen hij in spagaat neerkwam na een dubbele axel en moest vervangen worden door Sjoukje Dijkstra, robuuste Old-International uit de jaren vijftig. Ook aan onze kant liep het niet soepel. Onze jongens kwamen op hun correcte schoeisel duidelijk snelheid tekort en in hun ogen was te lezen dat ze maar één ding wilden: de klapkicks, het geheime wapen van Foppe de Haan, dat Heerenveen vleugels had gegeven.
Manager voetbalzaken Weijers zag niets in die moderne flauwekul en gelastte op de oude voet door te gaan. Sektieleider van de E-tjes, Rico van der Schaaf, kon het rappe voetenwerk van Oud-Oranje niet meer aanzien. Op eigen initiatief verspreidde hij scheppen zand over de ijsvlakte en haalde zo de snelheid uit de wervelende pirouettes van Tol en het gladde gegoochel van Mühren. HFC kreeg weer poot aan de grond en kon eindelijk langszij komen. Ik hoor radiocommentator Jack van Gelder nog schreeuwen: {…) en HFC scoort de gelijkmaker!’ Verslagenheid bij Oud-Oranje… Niels Overweg is kwaad en gooit de handdoek in de ring. Voor hem is de Oranjekoek op. Langs de lijn staat de heupwiegende Joan Haanappel klaar om hem te vervangen. En passant geeft ze Overweg de high five en daar gaat ze, de nog altijd goed geconserveerde…' De stem van Tobbedansen Jack valt voor de zoveelste keer weg. Een harde klap op het bakeliet van mijn oude radio brengt de reporter niet meer terug in de huiskamer. Elres bellen?

Ach, mij werd gevraagd iets te schrijven over de ongesteldheid van het veld op nieuwjaarsdag.
Rest mij alleen nog iets te melden over de conditie van de grasmat op 1 januari 1999, de dag van de zesenzestigste match tegen Oud-Oranje. Welnu, die was perfect. Het gras was groener dan ooit, want de lent had reeds haar intrede gedaan: strak blauwe hemel en een temperatuurtje van zeventien graden! Drieduizend flanerende dames en sportief geklede heren waren naar de Spanjaardslaan getogen om de matineevoorstelling van de Old-Internationals bij te wonen. Oranjezonnetje, biertenten, parasols, vrolijk gelach. ‘De beste wensen…’ 'Insgelijks!’ Drieduizend keer. Af en toe werd het zorgeloze nieuwjaarsgeleuter overstemd door een overvliegend squadron Amazoneparkieten, afkomstig uit de Haarlemmer Hout, dat de Koninklijke HFC kwetterend feliciteerde met zijn 100 jarige verblijf aan de Spanjaardslaan.
Dat we nog maar lang buren mogen blijven.

Eildert Stuut

Uit: HFC een eeuw aan de Spanjaardslaan, 1999